Ο ύπνος στα μωρά είναι ένα ζήτημα που απασχολεί πολλούς – νέους κυρίως
- γονείς. Η σωματική κούραση και οι
αλλαγές στην ζωή με την έλευση ενός μωρού είναι τεράστιες, οπότε κάποιες
συνεχόμενες ώρες ύπνου και ξεκούρασης για αυτούς αποτελεί βασική ανάγκη.
Οι ενήλικες έχουμε ένα βιολογικό κύκλο που επαναλαμβάνεται ανά 24 ώρες και
για να αισθανόμαστε καλά είναι αναγκαίο ο κύκλος αυτός να λειτουργεί στην
εντέλεια. Όταν πχ παραλείπουμε ένα γεύμα ή κοιμόμαστε αργά, το ρολόι
απορυθμίζεται και το σώμα μας και η διάθεσή μας επηρεάζονται. Στα νεογέννητα οι
κύκλοι επαναλαμβάνονται κάθε 3 – 4 ώρες (ξύπνημα, καθαριότητα, φαγητό, ύπνος).
Στον τρίτο με τέταρτο μήνα τα μωρά αλλάζουν βιολογικό ρυθμό και αρχίζουν να προσαρμόζονται
σε αυτόν των ενηλίκων. Την αλλαγή προκαλεί η ανάπτυξη του υποθαλάμου στον
εγκέφαλο που ρυθμίζει το χρόνο των αναγκών. Από τους πρώτους μήνες ζωής, χάρη
σε μια ομάδα κυττάρων που βρίσκονται στον εγκέφαλο το βρέφος παρουσιάζει
περιόδους ύπνου κάθε φορά και πιο μεγάλες. Τα κύτταρα αυτά λειτουργούν σαν
ρολόι που βάζει στην ώρα τους τις διαφορετικές ανάγκες του παιδιού. Υπάρχουν
παιδιά που το ρολόι τους μπαίνει σε λειτουργία ταχύτατα και άλλα παιδιά που το
ρολόι τους είναι πιο «τεμπέλικο». Ο λόγος που συμβαίνει αυτό είναι ακόμα
άγνωστος.
Η καλύτερη συνταγή για να διευκολύνουμε την διαδικασία του ύπνου είναι να
δημιουργήσουμε μια ρουτίνα πριν και έως τη στιγμή που θα βάλουμε το μωρό για
ύπνο να κοιμηθεί και αυτό να επαναλαμβάνεται κάθε μέρα. Για τα μωρά η επανάληψη
ισούται με ασφάλεια.
Πρώτα αποφασίζουμε την ώρα. Συνιστάται 20.00 με 21.00 γιατί έχει
αποδειχθεί ότι ο ύπνος εμφανίζεται με μεγαλύτερη ευκολία και ότι εκείνη την ώρα
εκλύεται η αυξητική ορμόνη στον εγκέφαλο που βοηθάει στην ανάπτυξη του παιδιού,
επιβεβαιώνοντας την ρήση «ο ύπνος τρέφει τα παιδιά…».
Επίσης,
φτιάχνουμε ένα ευχάριστο περιβάλλον στο δωμάτιο του μωρού: άνετο στρώμα,
ιδανική θερμοκρασία και καθαρός αέρας, είναι κάποια από τα βασικά στοιχεία
που διευκολύνουν τον ύπνο.
Σημαντικό είναι περιορίζουμε τον χρόνο του μωρού στο κρεβάτι. Το
κρεβάτι είναι μόνο για τον ύπνο και για αυτό αποφεύγουμε να το κοιμίσουμε
αλλού. Το βοηθάμε να κάνει την σύνδεση αυτή. Σε διαφορετική περίπτωση το
κρεβάτι μπορεί να συνδεθεί με χώρο παιχνιδιού και να χάσει τον σκοπό του.
Και τέλος, το βοηθάμε να διακρίνει την ημέρα από την νύχτα. Αυτό σημαίνει
ότι την ημέρα έχουμε φως, ήχους και αποφεύγουμε το υπνοδωμάτιο. Την νύχτα
έχουμε απόλυτη ησυχία και σκοτάδι.
Στόχος της ρουτίνας είναι το παιδί να γαληνέψει, να νιώσει αγαπητό,
ικανοποιημένο και να αισθανθεί την ασφάλεια που χρειάζεται για να χαλαρώσει και
να αποκοιμηθεί. Η διαδικασία αυτή γίνεται πιο περίπλοκη όσο μεγαλώνει το παιδί.
Δηλαδή, τους πρώτους μήνες μια συνηθισμένη και αποτελεσματική ρουτίνα ύπνου
περιλαμβάνει χλιαρό μπανάκι, μασάζ και νανούρισμα. Με τα χρόνια το νανούρισμα
μπορεί να αντικατασταθεί με ανάγνωση παραμυθιού κλπ. Η μικρή ιεροτελεστία πριν
τον ύπνο βοηθάει το παιδί να τον συνδέσει με μια ευχάριστη στιγμή.
Το μπάνιο είναι μέρος της φροντίδας, της περιποίησης και της υγιεινής
αλλά και κάτι που διασκεδάζει, χαλαρώνει το παιδί και μπορεί να χρησιμεύσει σαν
διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στη μέρα και την νύχτα. Βελτιώνει την διάθεση, την
αυτοσυγκέντρωση και συμβάλει στην αντίληψη σχέσης αιτίου –αποτελέσματος (πχ το
πλατσούρισμα). Είναι μια ευκαιρία για παιχνίδι και σωματική επαφή. Στόχος είναι
μετά το παιδί να γαληνέψει και να αισθανθεί την ασφάλεια που χρειάζεται για να
χαλαρώσει. Αυτό μπορεί να του προσφέρει το μασάζ, στο οποίο αναφερθήκαμε
αναλυτικά σε προηγούμενο άρθρο.
Το τελευταίο τέταρτο ή δεκάλεπτο
ακολουθούμε μια σειρά ήρεμες, συνηθισμένες και χαλαρωτικές δραστηριότητες όπως νανούρισμα,
αγκαλιές και τάισμα (αν δεν έχει γίνει προηγουμένως) με συνοδεία απαλής μουσικής.
Το βρέφος χρειάζεται χάδια, την οσμή και την φωνή της μητέρας. Χρειάζεται να
του μιλάει γιατί έτσι γίνεται η πρώτη
γνωσιακή κατανόηση του κόσμου. Συνδέει σιγά σιγά τον ήχο με την έννοια (πχ αυτή
είναι η μυτούλα) και έτσι αρχίζει να κατανοεί τον κόσμο. Μέσα από τις λέξεις
αισθανόμαστε: όταν η μαμά λέει στο μωρό ότι το αγαπάει, αλλάζει ο τόνος της
φωνής και μέσα από αυτό νιώθει ευχαρίστηση.
Τα οφέλη της ρουτίνας πριν τον ύπνο για τα μωρά είναι ότι όταν γνωρίζουν τι
να περιμένουν κάθε φορά νιώθουν ασφάλεια. Και ο μόνος τρόπος να γνωρίζουν είναι
η επανάληψη. Τα μωρά με πρόγραμμα πιο εύκολα περνούν χρόνο και με άλλους, όπως
παππούδες, νταντάδες – αρκεί και αυτοί να τηρούν την ρουτίνα τους.
Τα οφέλη για τους γονείς είναι ότι
τους δίνει την αίσθηση ότι έχουν τον έλεγχο της κατάστασης, κάτι πολύ
σημαντικό σε μια φάση ζωής που χαρακτηρίζεται από το απόλυτο χάος και την
δυνατότητα να προγραμματίσουν την καθημερινότητά τους ώστε να μπορέσουν να
ξεκλέψουν και κάποιες ώρες για εκείνους.
Ο ύπνος είναι μια συνήθεια που μαθαίνεται. Ακόμα και αν σε κάποιες περιόδους αυτός διαταράσσεται, πάντα υπάρχουν
τεχνικές, που αν οι γονείς εφαρμόσουν με αγάπη, υπομονή και σταθερότητα μπορεί να έχουν
ευχάριστα αποτελέσματα.
Τώνια Παπαδογιωργάκη
Ψυχολόγος - Οικογενειακή Θεραπεύτρια
